Dros dymor diwethaf y Senedd, dw i wedi cefnogi trigolion Glyncoch yn eu hymgyrch i warchod iechyd a lles y gymuned drwy weithio tuag at gau Chwarel Craig yr Hesg. Yn 2022, cymeradwyodd Llywodraeth Cymru ehangu’r chwarel, gan wrthod penderfyniad Cyngor Bwrdeistref Sirol Rhondda Cynon Taf (CBSRCT) i wrthod yr ehangu ar apêl i PEDW.
Mae nifer o ganlyniadau negyddol sy’n peri pryder, gan gynnwys effaith ar iechyd a lles, difrod i gartrefi, y traffig trwm drwy Bontypridd i Glyncoch, a cholli mannau gwyrdd gwerthfawr sy’n cael eu dinistrio a’u cau oddi wrth y gymuned.
Mae’r ffrwydro parhaus i echdynnu’r tywodfaen Pennant glas yn cynhyrchu silica crisialog, a gall dod i gysylltiad trwm a hirfaith achosi clefydau anadlol difrifol, gan gynnwys achosion o COPD. Mae samplau a gasglwyd gan y gymuned o sawl lleoliad wedi cynnwys silica crisialog, ac mae’r her i’r gymuned wedi bod i ddarparu tystiolaeth bendant bod hyn wedi’i achosi gan y gweithgareddau cloddio.
Mae hyn yn rhan o ymgyrch ehangach i ddiogelu cymunedau’r dyfodol yng Nghymru rhag effeithiau chwarela, ac i sicrhau bod y canllawiau cynllunio ar gyfer y math hwn o chwarela yn addas i’r diben ac yn cyd-fynd â blaenoriaethau Llywodraeth Cymru, gofynion statudol, a disgwyliadau amgylcheddol a chymdeithasol cyfoes. Pan ddechreuodd y gwaith ehangu yn 2024, unwyd trigolion lleol mewn protest, gan godi pryderon fod, er bod canllawiau cynllunio yn gosod pellter amddiffynnol lleiaf o 200 metr rhwng chwareli a chartrefi, y byddai’r ehangu arfaethedig yn lleihau’r pellter hwnnw i ddim ond 109 metr o’r eiddo agosaf.
Dwi’n benderfynol o barhau i gefnogi’r ymgyrch hon, gan gynnwys cefnogi’r gymuned i gasglu data newydd ar yr effaith, ac mae sawl agwedd lle gallwn wneud gwahaniaeth a symud pethau ymlaen:
Adrodd problemau neu wneud cwynion
Er mwyn sicrhau bod y cwmni mwyngloddio, Heidelberg, yn gweithredu o fewn ei rwymedigaethau cyfreithiol o dan y system gynllunio, mae’n hanfodol bod yr effaith wirioneddol ar drigolion yn cael ei chofnodi’n gywir. I wneud hyn, rydym wedi gofyn i drigolion lleol adrodd pob digwyddiad ac i hysbysu fi ac aelodau etholedig eraill er mwyn i ni allu eich cefnogi ar y cyd.
I adrodd am sŵn, arogleuon, llwch neu lygredd golau o Chwarel Craig yr Hesg, gweler y manylion ar ein tudalen Sut i Gwyno.
Arolwg Iechyd a Lles
Er mwyn fy helpu i ddeall sut mae byw yn agos at y chwarel yn effeithio ar bobl a pha effaith sydd ganddo ar fywyd bob dydd, rwyf wedi creu arolwg i lywio adroddiad a fydd yn cael ei rannu â Llywodraeth Cymru fel tystiolaeth i gefnogi’r ymgyrch ac i amlygu effeithiau’r ffrwydro a llwch cwarts. Bydd unrhyw wybodaeth a rennir gennych yn cael ei chadw gan fy swyddfa ac yn sail i adroddiad cymunedol dienw. Byddaf yn rhannu manylion faint o bobl a ymatebodd, ond ni fydd unrhyw enwau na gwybodaeth adnabod yn cael eu cynnwys yn yr adroddiad terfynol.
Bydd yr adroddiad terfynol yn cael ei gyhoeddi a’i wneud ar gael ar fy ngwefan, ac fe all unrhyw un sy’n dymuno deall profiadau pobl Glyncoch ei ddarllen.
Gallwch gael mynediad at yr arolwg i ddisgrifio eich sefyllfa a rhoi eich barn yma.
Diweddaru Canllawiau Cynllunio (MTAN)
Rwyf hefyd wedi cefnogi deiseb i sicrhau parth clustogi gorfodol ar gyfer pob chwarel newydd a phresennol yng Nghymru. Gallwch weld y ddeiseb a manylion y trafodaethau ar wefan Pwyllgor Deisebau’r Senedd yma.
Yn ei ymateb i ystyriaeth y pwyllgor o’r ddeiseb, mae Llywodraeth Cymru wedi pwysleisio dro ar ôl tro bod yr egwyddorion a nodir yn y canllawiau cynllunio MTAN1 ar agregau yn parhau’n ddilys, ac ei bod yn parhau i gynnig fframwaith cynllunio cynhwysfawr ac cadarn ar gyfer rheoli effeithiau chwarela, er ei fod dros 20 mlwydd oed. Nid yw ymgyrchwyr yn cytuno â’r safbwynt hwn, ac rwyf wedi galw am adolygiad brys o ganllawiau MTAN 1.
Fodd bynnag, cyfaddefodd yr Ysgrifennydd Cabinet dros yr Economi, Ynni a Chynllunio ar y pryd y byddent yn hapus i ystyried tystiolaeth newydd mewn perthynas â ffrwydro, terfynau ansawdd aer neu lwch, er enghraifft, ond maent wedi pwysleisio bod “angen i unrhyw wybodaeth neu ddata newydd fod yn gadarn ei natur ac wedi ceisio consensws gwyddonol”.
Y Gymuned Cynllunio
Ceir barn eang nad yw canllawiau cynllunio MTAN 1 (Agregau) bellach yn addas i’r diben ac eu bod angen eu hadolygu’n llawn ar frys. Mae hyn yn cynnwys safbwynt Ysgol Ddaearyddiaeth a Chynllunio, Prifysgol Caerdydd, sydd wedi darparu briff i Lywodraeth Cymru gan bwysleisio’r canlynol:
- Wedi’i gyhoeddi yn 2004, mae’n rhagflaenu fframwaith deddfwriaethol modern Cymru ar lesiant, newid hinsawdd, bioamrywiaeth, ansawdd aer a chyfranogiad cymunedol, gan greu risgiau cyfreithiol, amgylcheddol a pholisi cynyddol.
- Mae parhau i ddibynnu ar bellteroedd clustogi hen ffasiwn, amddiffyniadau iechyd a bioamrywiaeth gwan, ac ymgysylltiad cymunedol cyfyngedig yn fwyfwy anghyson â dyletswyddau statudol a disgwyliadau’r cyhoedd.
- Mae’r canllawiau yn methu ag ymgorffori amcanion sero-net, economi gylchol neu adfer natur, gan adael awdurdodau cynllunio lleol yn agored i anghysondebau, apeliadau a heriau cydymffurfio.
- Mae angen adolygiad cynhwysfawr i alinio polisi mwynau â’r gyfraith gyfredol, tystiolaeth wyddonol a blaenoriaethau Llywodraeth Cymru, gan ddarparu sail gliriach, fwy diogel a mwy cadarn ar gyfer gwneud penderfyniadau i gymunedau, cynllunwyr a’r diwydiant fel ei gilydd.
Dangos 1 ymateb
Mewngofnodi gyda
Mewngofnodi gyda Facebook Mewngofnodi gyda Twitter