Heledd Fychan Pontypridd Cynon Merthyr

Dw i wedi codi’n gyson effaith y diffyg cludiant ysgol ers cael fy ethol yn 2021. Mae cludiant ysgol yn wasanaeth hanfodol i’n cymunedau gan ei fod yn cefnogi mynediad at addysg i deuluoedd a fyddai fel arall yn cael trafferth gyda chostau teithio, sydd yn ei dro yn effeithio ar gostau byw yn gyffredinol.

Ym mis Mawrth 2024, cymeradwyodd Cyngor RhCT yn ffurfiol newid i’w bolisi Cludiant o’r Cartref i’r Ysgol, gan godi’r pellter cymhwyster ar gyfer disgyblion uwchradd o 2 filltir i 3 milltir, gan gyfeirio at fwlch cyllidebol o £35m. Roedd y penderfyniad hwn yn golygu y byddai tua 2,300 o ddisgyblion yn colli cludiant am ddim o fis Medi 2025 ymlaen.

O’r gwanwyn hyd at haf 2024, dechreuodd rhieni ar draws Rhondda Cynon Taf drefnu’n anffurfiol wrth i oblygiadau’r toriadau arfaethedig i gludiant ysgol ddod yn gliriach, yn enwedig mewn cymunedau dyffryn a gwledig gyda llwybrau cerdded a thrafnidiaeth gyhoeddus gyfyngedig. Codwyd pryderon ynghylch diogelwch plant, fforddiadwyedd, presenoldeb a chydraddoldeb mynediad at addysg.

Ymgyrch Achub Cludiant Ysgol RhCT

Ym mis Hydref 2024 daeth yr ymgyrch yn gyhoeddus gyda ffurfio "Achub Cludiant Ysgol RhCT" yn ffurfiol — grŵp dan arweiniad rhieni, yn bennaf mamau, o bob cwr o’r fwrdeistref sirol. Yn ystod yr un cyfnod, bu imi allu codi’r mater yn uniongyrchol gyda’r Ysgrifennydd Cabinet dros Drafnidiaeth, gan sicrhau ymrwymiad i gynnal dadl yn y Senedd ar gludiant ysgol, a galw am ddiwygio’r Mesur Teithio gan Ddysgwyr.  Er gwaethaf y gwrthwynebiad hwn, daeth y toriadau i gludiant i rym ar ddechrau blwyddyn ysgol Medi 2025, ac wedi hynny nododd teuluoedd fod plant yn cyrraedd yn hwyr oherwydd bysiau cyhoeddus annibynadwy, cynnydd mewn absenoldeb, a chaledi ariannol sylweddol i aelwydydd incwm isel.

Dadleuon a Deisebau yn y Senedd

Cafodd dadl gychwynnol yn y Senedd ar 8 Hydref 2024 ei beirniadu gan ymgyrchwyr am fethu â mynd i’r afael â phryderon ynghylch diogelwch, tlodi, amseroedd teithio hir a’r diffyg llwybrau cerdded diogel. Teimlwyd fod gweinidogion yn dibynnu ar ganllawiau presennol yn hytrach na chynnig diwygio.

Yna symudodd y mater i Bwyllgor Deisebau’r Senedd ar ôl i ddwy ddeiseb, gan gynnwys un a gyflwynwyd gan ymgyrchydd Cymoedd Cynon, Tina Collins, ddenu bron i 14,000 o lofnodion.  Arweiniodd hyn at graffu pellach ar Fesur Teithio gan Ddysgwyr 2008 ym mis Tachwedd 2025.  Er i’r broses godi proffil teithio gan ddysgwyr a chynyddu pwysau trawsbleidiol, ni arweiniodd at newid polisi, a pharhaodd ymgyrchwyr i alw am ailwampio’r system yn llawn.

Cyfarfu ymgyrchwyr â swyddogion Llywodraeth Cymru am y tro cyntaf ym mis Tachwedd 2025, ac er y gwnaed addewidion o ymgysylltu parhaus, cafodd cyfarfodydd dilynol eu gohirio dro ar ôl tro neu ni ddigwyddasant o gwbl.

Cafodd deiseb Achub Cludiant Ysgol RhCT ei thrafod yn ffurfiol yn y Senedd ym mis Ionawr, ac roeddwn yn falch o groesawu Tina Collins ac ymgyrchwyr o Ymgyrch Achub Cludiant Ysgol RhCT i’r Senedd ddoe, ynghyd â Becci Smart o Ben-y-bont ar Ogwr, cyn y ddadl. Mae hyn yn goron ar flynyddoedd o ymgyrchu i wella mynediad at addysg ledled Cymru. Roeddwn, fel erioed, yn ddiolchgar i bawb a gysylltodd â mi cyn y ddadl, gan rannu eu profiadau o gludiant ysgol a’u syniadau ynghylch yr hyn sydd angen ei newid.

Mae’r Frwydr yn Parhau

Mae’r dystiolaeth yn dangos nad yw’r trothwyon statudol a’r canllawiau presennol yn gweithio. Mae Llywodraeth Cymru yn adolygu’r canllawiau, ond mae angen camau brys a chydweithrediad trawsbleidiol i sicrhau bod pob plentyn yn gallu cael mynediad at addysg yn ddiogel.

Byddaf yn parhau i gefnogi rhieni, dysgwyr ac ymgyrchwyr wrth geisio sicrhau’r newidiadau sydd eu hangen.